សោកនាដកម្មនៅរាជធានីបុរាណកោះកេរ៖ ការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងការរស់ឡើងវិញនៃបេតិកភណ្ឌខ្មែរ

កោះកេរ ដែលជារាជធានីបុរាណនៃអាណាចក្រខ្មែរក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០ បានឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់ រវាងសោកនាដកម្មនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងការរស់ឡើងវិញនៃព្រលឹងវប្បធម៌ជាតិ។ ទីក្រុងបុរាណដែលធ្លាប់តែលាក់ខ្លួនកណ្តាលព្រៃជ្រៅមួយនេះ គឺជាសាក្សីនៃការលួចប្លន់ទ្រង់ទ្រាយធំ និងកិច្ចប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដើម្បីនាំយកសម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរត្រឡប់មកមាតុភូមិវិញ។

ផ្អែកតាមគេហទំព័រអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ រាជធានីកោះកេរបានចាប់កំណើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៩២១ ក្រោមស្នាព្រះហស្ថព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤។ ក្រោយមក ព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គ ដែលមានព្រះនាមថា ព្រះបាទហសវរ្ម័នទី២ បានឡើងគ្រងរាជ្យបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ៩៤៤។ ទីក្រុងបុរាណនេះមានឈ្មោះជាភាសាសំស្ក្រឹតថា លិង្គបុរៈ (បុរីលិង្គ) និងជាភាសាខ្មែរថា ឆោកគគ៌្យរ (ស្រះគរគី) ដែលសព្វថ្ងៃហៅថា កោះកេរ។ បច្ចុប្បន្នមានទីតាំងក្នុងខេត្តព្រះវិហារ។

រាជធានីកោះកេរជាទីតាំងដែលប្រាសាទមានរាងពីរ៉ាមីតធំជាងគេរបស់កម្ពុជា ហៅថា ប្រាសាទធំ តាំងនៅ ព័ទ្ធជុំវិញដោយប្រាសាទជាង ៧០ (រាប់ទាំងទីទួលបុរាណ)។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ បានរៀបចំទីក្រុងរបស់ព្រះអង្គឱ្យក្លាយជារាជធានីដ៏ពិសិដ្ឋលើផែនដី ហើយបានបង្កើតរចនាបថសំណង់ សិល្បៈ និងសិលាចារឹកដែលមានទំហំធំៗជាពិសេស និងចម្លាក់ដែលមានចលនារស់រវើក។

លុះមកដល់ឆ្នាំ ៩៤៤ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ បានរើរាជធានីមកតាំងនៅយសោធរបុរៈ ដែលជាការផ្លាស់ប្ដូររាជធានីរបស់អាណាចក្រខ្មែរមកកាន់ទីក្រុងអង្គរវិញ។ ទោះបីជាការបោះបង់ចោលរាជធានីមួយនេះធ្វើឱ្យតំបន់កោះកេររងការខូចខាតក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែការខូចខាតដំបូងនោះគឺកើតឡើងដោយសារតែកត្តាធម្មជាតិ។

យ៉ាងណាមិញ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងភាពវឹកវរ កោះកេរបានក្លាយជាគោលដៅរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកត្តាមនុស្ស។

នៅក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ១៩៩០ ដែលប្រទេសមានអស្ថិរភាព ក្រុមចោរបានចូលមកកាត់ផ្តាច់ព្រះកេស ដងខ្លួននៃបដិមា និងដាប់យកចម្លាក់បុរាណតាមប្រាង្គប្រាសាទ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់ឈ្មួញបរទេសដោយខុសច្បាប់។ ខណៈឈ្មួញដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះពាក់ព័ន្ធខ្លាំងបំផុតនឹងការលួចប្លន់រតនសម្បត្តិជាតិខ្មែរនោះ គឺ Douglas Latchford។

ជើងទម្របដិមាជាច្រើនត្រូវបានតម្កល់ទុកចោលនៅទីតាំងដើម ខណៈខ្លួនប្រាណ ឬព្រះកេសត្រូវបានជួញដូរ និងក្លាយជាទំនិញតម្លៃរាប់លានដុល្លារសម្រាប់អ្នករក្សាទុកជាសម្បត្តិឯកជន ឬដាក់តាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរនានាលើទឹកដីទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាមេរិក រសាត់អណ្ដែតតែឯកឯងឆ្ងាយពីស្រុកកំណើត។

យ៉ាងណាមិញ ក្រោយពីការស៊ើបអង្កេត និងការតស៊ូផ្លូវច្បាប់ដ៏ស្វិតស្វាញ រូបសំណាក និងចម្លាក់ខ្មែរជាច្រើនអាចវិលត្រឡប់មកមាតុភូមិវិញ ជាទីដែលវត្ថុបុរាណទាំងនោះគួរតាំងនៅ។ តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ជាពិសេសជាមួយរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក វត្ថុបុរាណល្បីៗជាច្រើនមកពីកោះកេរ ដូចជា បដិមាព្រះឥសូរ និងព្រះស្កន្ទ ក៏ដូចជាបដិមាករទុយ៌ោធន និងភីម ត្រូវបានប្រគល់ជូនកម្ពុជាវិញជាបន្តបន្ទាប់។

បន្ថែមពីនេះ កាលពីឆ្នាំ ២០១៨ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានរៀបចំចងក្រងឯកសារដើម្បីស្នើសុំចុះរមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២១ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់លិខិតផ្លូវការស្នើសុំចុះបញ្ជីរមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកទៅកាន់គណៈកម្មការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។

លុះដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំដដែល ទើបស្ថាប័ន ICOMOS ដែលជាអ្នកជំនាញការឯករាជ្យរបស់គណៈកម្មការនេះ បានចុះមកពិនិត្យ និងវាយតម្លៃដោយផ្ទាល់លើលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់រមណីយដ្ឋាន ដើម្បីផ្តល់អនុសាសន៍ត្រឡប់ទៅគណៈកម្មកាវិញ។

បន្ទាប់មក នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ គណៈកម្មការបេតិកភណ្ឌពិភពលោកបានសម្រេចដាក់បញ្ចូលសំណើនេះក្នុងរបៀបវារៈនៃកិច្ចប្រជុំលើកទី៤៥ ដែលប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងរីយ៉ាដ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ចាប់ពីថ្ងៃទី១០ ដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣ រាប់ជាពេលដែលអង្គការ UNESCO បានសម្រេចដាក់បញ្ចូល “រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ” ទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។

ការទទួលបានរតនសម្បត្តិខ្មែរមកវិញ ដែលចោរធ្លាប់បានលួចយកចេញទៅពីរាជធានីបុរាណដ៏សំខាន់មួយនេះ បូកផ្សំនឹងការទទួលបានការទទួលស្គាល់តម្លៃជាសកល សុទ្ធសឹងតែជាពេលវេលានៃការរស់ឡើងវិញនៃបេតិកភណ្ឌខ្មែរ ជាពិសេសរមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរផ្ទាល់តែម្ដង។

ចង់ដឹងថា ដំណើការពីក្រោយការស៊ើបអង្កេត និងការតស៊ូផ្លូវច្បាប់ដើម្បីនាំយករតនសម្បត្តិមកកាន់ជាតិវិញមានលក្ខណៈបែបណាខ្លះ កុំភ្លេចទស្សនាខ្សែភាពយន្តឯកសារ “LOOT” ដែលនឹងចាប់ផ្ដើមបញ្ចាំងជាសាធារណៈនៅគ្រប់រោងភាពយន្តក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦៕



របាយការណ៍ថ្មីៗ

មើលទាំងអស់ ➧

អត្ថបទកម្សាន្ត

មើលទាំងអស់ ➧

មកដឹងពីជំនឿនៃការសាងសង់សំណង់ «រានម៉ា» ក្នុងពិធីកោរជុកអ្នកស្រុកអង្គរ

«រានម៉ា» ឬហៅថា «រានកោរ» គឺ​ជា​សំណង់​ពិសេស ​សម្រាប់​ពិធី​កោរ​ជុក ឬ​កាត់​កំប៉ោយ ដែល​ពិធី​ឆ្លង​វ័យ​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​មួយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ស្រុក​អង្គ

ទីវ តារារិទ្ធិ ត្រៀមធ្វើដំណើរច្រើនកន្លែងនៅកម្ពុជា ដោយប្រើពេល ៦ខែ ជាមួយកង់

ទើប​បញ្ចប់​បេសកកម្ម​ជិះ​កង់​ជិត ៦ ម៉ឺន គីឡូម៉ែត្រ ឆ្លងកាត់ប្រទេសជាង ៤០ ជុំវិញពិភពលោក ពេល​នេះ​លោក ទីវ តារារិទ្ធិ ត្រៀម​ធ្វើ​ដំណើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ប្រទេស​កម

អ៊ិន លក្ខិណា និង កុយ អេនណា ត្រូវជ្រើសឲ្យចូលរួមរត់ភ្លើងគប់ ក្នុងពិធីបើកការប្រកួតកីឡាជាតិលើកទី៥ និងកីឡាជាតិជនពិការលើកទី៣

កញ្ញា អ៊ិន លក្ខិណា និង កុយ អេនណា ដែលជា​បវរកញ្ញា​ខ្មែរ ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ខ្លាំង​ក្នុង​សង្គម ត្រៀម​បង្កើត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល​អ្នក​ទាំង ២ នឹង​តំណាង​យុវតី​កម្ពុជ

នៅសល់ពេលមិនយូរទៀតទេ! អ្នកមានឥទ្ធិពលលើបណ្ដាញសង្គមជំរុញកូនខ្មែរគ្រប់រូបទៅទស្សនាភាពយន្ត “LOOT” ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់នៃសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដូនតា

បន្ទាប់ពីបានចាក់បញ្ចាំងផ្លូវការនៅតាមបណ្តារោងភាពយន្តនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ខ្សែភាពយន្តឯកសារស៊ើបអង្កេតប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានឥទ្ធិពល «LOOT: ការវិលត្រឡប់

បទថ្មី “Surrender” របស់ N.John ជ្រើសយក Dancer ខ្មែរ ៣ នាក់ រួមជាមួយ artist បរទេសម្នាក់

តារា​ចម្រៀង​ខ្មែរ​ដែល សុវត្ថិ មុនីនាគ ឬ N.John ដែល​ជា​តារា​ចម្រៀង​ប្រកប​អាជីព​នៅ​អាមេរិក បាន​នឹង​កំពុង​កសាង​ស្នាដៃ​បន្ថែម​ទៀត ដើម្បី​បង្ហាញ​ឲ្យ​ពី​ទេពកោសល្យ និង

សេវាកម្ម “ជួលកូនបណ្ដោះអាសន្ន” កំពុងពេញនិយម នៅពេលដែលភាពឯកាកើតឡើងក្នុងសង្គមចាស់ជរា

ដោយសារភាពឯកា និងការភ័យខ្លាចចំពោះការរស់នៅម្នាក់ឯងក្នុងសង្គមចាស់ជរា ថ្មីៗនេះនៅក្នុងប្រទេសចិន មានសេវាកម្មមួយដែលជួយដោះស្រាយបញ្ហានេះ នោះគឺ “ការជួលកូនបណ្ដោះអាសន្ន” ឬ

សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ បានចុះផ្សាយពីមូលនិធិ Angelina Jolie ចំណាយពេល ២០ ឆ្នាំ ជួយសង្គ្រោះព្រៃឈើនៅកម្ពុជា

តាមរយៈមូលនិធិរបស់នាង Angelina Jolie បានជួយការពារព្រៃឈើទំហំ ១៥០ ៧២០ ហិចតា (acres) នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ នេះ​ជា​ចំណងជើង​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​ជាច្រើន​បាន​ចុះផ្សាយ​

លោកស្រី សែត ហាច ៖ ផ្ដើមពីស្ត្រីមេផ្ទះស៊ូរហូតក្លាយជាអ្នកដឹកនាំសហគមន៍កសិកម្ម ទទួលពានរង្វាន់ស្ត្រីឆ្នើមពិភពលោក

លោក​ស្រី សែត ហាច ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ដែល​លេច​ធ្លោ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម ក៏​ជា​ស្ត្រី​ខ្លាំង​មួយ​រូប​ដែល​អាច​ឈរ​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ទទួល​នូវ​ពាន​រង្វាន

ក្រុមហ៊ុន វឌ្ឍនៈ បន្តទទួលបានការកោតសរសើរលើគុណភាព ស្តង់ដារ និងសុវត្ថិភាពផលិតផល!

ក្រុមហ៊ុន វឌ្ឍនៈ ទទួលបានបណ្ណសរសើរ ចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការអនុវត្តស្តង់ដារគុណភាព និងសុវត្ថិភាពផលិតផល ដែលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្តេជ្ញាចិត្ត

ការញៀនមើលរឿង AI អាចជះផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ទោះបីជាដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា តួអង្គមិនមែនជាមនុស្សពិត សាច់រឿងមានភាពស្រដៀងគ្នា និងបង្កប់អត្ថន័យច្រំដែល ក៏ប៉ុន្តែមនុស្សជាច្រើនរូបនៅតែបន្តទស្សនារឿងភាគខ្លីដែលផលិតឡើងដោយ