ថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ នេះគឺជាខួបទី ១៥ ឆ្នាំនៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ប្រាសាទព្រះវិហារ ត្រូវបានចុះបញ្ជីជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នាកិច្ចប្រជុំទី៣២ របស់គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ នៅទីក្រុងកេប៊ិច ប្រទេសកាណាដា។ គួររំឭកថាមុន និងក្រោយឈ្នះក្តីលើប្រទេសថៃនៅតុលាការអន្តរជាតិក្រុងឡាអេនាថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ មានព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនបានកើតជុំវិញរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ ចាប់តាំងពីបញ្ហាការទូត ការប្តឹងផ្តល់ឡើងតុលាការ និងការផ្ទុះអាវុធផងដែរ។

បើត្រលប់ទៅក្រោយបន្តិច ជម្លោះទាក់ទងនឹងប្រាសាទព្រះវិហារបានផ្ទុះឡើងខ្លាំង តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ ក្រោយកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំង ដោយថៃបានបញ្ជូនកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ចូលមកកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ ក្រោយពីដំណើរការតាមផ្លូវទូតទទួលបរាជ័យ កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្រុងឡាអេ នៅថ្ងៃ៦ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥៩។
នៅក្នុងអង្គជំនុំជម្រះ កម្ពុជាបានលើកយក ផែនទីដងរែក (ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១) ដែលជាផែនទីកើតចេញពីសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ មកធ្វើជាមូលដ្ឋានច្បាប់ ចំណែកឯភាគីថៃបានលើកទឡ្ហីករណ៍មួយចំនួន ដើម្បីច្រានចោលការលើកឡើងរបស់កម្ពុជា និងលើកហេតុផលថា ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន នៅក្នុងផែនទីនេះ ខុសពីអ្វីដែលបានចែងនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤។
តែនៅទីបំផុត តុលាការក្រុងឡាអេបានច្រានចោលការលើកឡើងរបស់ថៃ និងសម្រេចថា ១ ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងទឹកដី ដែលស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ទី២ ថៃត្រូវតែដកកងទ័ព ប៉ូលិស ឬឆ្មាំផ្សេងទៀត ដែលឈរជើងនៅក្នុងប្រាសាទ និងនៅជុំវិញប្រាសាទ និងទី៣ ថៃត្រូវប្រគល់នូវរាល់វត្ថុបុរាណ ដែលថៃបានយកចេញពីប្រាសាទព្រះវិហារ ឬពីតំបន់ប្រាសាទ ក្នុងអំឡុងពេលដែលថៃកាន់កាប់ប្រាសាទ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ មក។
ដ្បិតថា តុលាការបានកាត់សេចក្តីរឿងប្រាសាទរួចរាល់ហើយ តែបញ្ហាចម្រូងចម្រាស់នៅបន្តកើតមានទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាបន្ទាត់ព្រំដែនម្តង។ ភាគីថៃយល់ថា សាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២នេះ គឺទាក់ទងតែនឹងប្រាសាទព្រះវិហារប៉ុណ្ណោះ ដោយតុលាការមិនបានសម្រេចសេចក្តីទៅលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែននោះទេ។
នៅបរិវេណជុំវិញប្រាសាទ ដែលមានទំហំ ៤.៦គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ថៃនៅតែបន្តដាក់កងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ហើយប្រកាន់ជំហជារបស់ខ្លួន រហូតលើកទ័ពចូលឈ្លានពានវត្តកែវសិក្ខាគិរីស្វារៈរបស់កម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ បង្កឱ្យមានជម្លោះព្រំដៃនរវាង កម្ពុជា-ថៃ ផ្ទុះឡើងជាថ្មី។
ហេតុការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ជម្រុញឱ្យកម្ពុជាប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិម្តងទៀត ដើម្បីឱ្យតុលាការបកស្រាយសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួន ដែលកាត់ក្តីរួចហើយកាលពីឆ្នាំ ១៩៦២។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ២០១៣ តុលាការ បានបើកសវនាការជាសាធារណៈ ដោយប្រកាសសេចក្តីសម្រេចឱ្យកម្ពុជាឈ្នះក្តី ឬកម្ពុជាមានអធិបតេយ្យភាពលើដែនដីទាំងមូលនៃតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងបានបង្គាប់ឱ្យភាគីថៃដកទ័ពចេញពីព្រំដែនជម្លោះ នៅត្រង់តំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ។
ទោះជា សេចក្ដីសម្រេចចុងក្រោយរបស់តុលាការក្រុងឡាអេ នៅតែមិនអាចឱ្យថៃអនុវត្តតាមសេចក្តីសម្រេចនោះដដែល។ លើសពីនេះ មកទល់ឆ្នាំ ២០២៣ នេះភាគីថៃនៅមិនទាន់ប្រគល់វត្ថុបុរាណដែលបានយកចេញពីបរិវេនប្រសាទព្រះវិហារអំឡុងពេលដែលខ្លួនកាន់កាប់ប្រាសាទចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៤ មកកម្ពុជាវិញនោះទេ។
អបអរខួបទី ១៥ឆ្នាំនៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងចូលរួមសិក្សាស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ថែរក្សា និងការពារនូវសម្បត្តិវប្បធម៌របស់ជាតិ។
តំណចូលទៅអានខ្លឹមសារលម្អិត នៃសាលដីការឿងក្តីប្រសាទព្រះវិហារ ដែលបកប្រែពីតុលាការយុត្តិធម៌អន្តជាតិក្រុងឡាអេ៖ https://pressocm.gov.kh/wp-content/uploads/2017/07/converted-ICJ-Edition-Final-A5.pdf៕




























Account
Security
Favourite Content